In Nederland zijn diverse vulkanen te vinden. Ze zitten diep verstopt in de bodem. Ook is er één mogelijke vulkaan in onderzoek. Ontdekking van deze vulkanen is doorgaans een toevalstreffer. In het Caribische gebied van Nederland zijn ook twee actieve vulkanen. Daarnaast zijn er relatief vlakbij over de grens vulkanen te vinden. Een kort overzicht.
Zuidwalvulkaan – Waddenzee
De Zuidwalvulkaan ligt in de Waddenzee op 2 kilometer diepte tussen Harlingen en Griend. De vulkaan is 160 miljoen jaar geleden voor het laatst actief geweest en wordt beschouwd als een dode vulkaan.
De Zuidwalvulkaan werd in 1970 ontdekt bij proefboringen door het Franse ELF Petroland. Er werd een aantal boringen gedaan, waarbij op 1840 meter diepte een gasveld werd gevonden. Het gashoudende gesteente was 80 meter diep. Toen men verder ging boren kwam men vulkanisch gesteente tegen. De boor zat in de kraterpijp. Tussen 1988 en 2021 is het gasveld boven de vulkaan geëxploiteerd en is er 14,4 miljard kubieke meter gas gewonnen.
Bij andere proefboringen zat men in de kraterwand en in de voet van deze stratovulkaan. Deze had een hoogte van ongeveer één kilometer en was gedurende zo’n 12 miljoen jaar actief. De Zuidwalvulkaan veroorzaakt een grote afwijking van het aardmagnetisch veld.
De vulkaan is morsdood. Deze is ontstaan tijdens het Jura. Nederland en de vulkaan lagen toen op 38 graden Noorderbreedte in zee. Dat is vergelijkbaar met de ligging van Spanje en Portugal tegenwoordig. De Jura is erg ver in de tijd terug. Het is de periode dat op de wereld de eerste vogels ontstaan.
Wanneer we in het Dinoloket een bodemprofiel maken van de Vliehors naar Harlingen, komen we de Zuidwalvulkaan tegen in de ondergrond. De hitte in de ondergrond wordt veroorzaakt door natuurlijke varianties en niet meer door de oude vulkaan.
Mulciber – Noordzee (veld F16)
In het jaar 2020 werd in de Noordzee (veld F16) op zo’n 100 km ten noordwesten van Terschelling de vulkaan Mulciber ontdekt. Ook deze ontdekking was een toevalstreffer. De eerste resten vulkanische as en basalt werden in 1985 aangetroffen, maar dit werd niet herkend als een vulkaan.
De dode stratovulkaan ligt op een diepte van ongeveer 3300 onder de zeebodem. De Mulciber was het laatst 150 miljoen jaar geleden actief. Doordat in het gebied een breuklijn ligt en zeezout omhoog werd geduwd, kwam het vulkanisch materiaal omhoog tot 1660 meter. De Noordzee is daar ter plaatse 40 meter diep. In het gebied is sprake van een magnetische afwijking.
Gezien de kaart met magnetische afwijkingen zouden er al snel een stuk of vijf dode vulkanen in de Noordzee kunnen liggen. En misschien één in Zeeuws Vlaanderen.
Heinenoordvulkaan – Zuid-Holland
In een boorkern in Heinenoord is een basaltlaag van 30 meter dik aangetroffen. Het lijkt erop dat er ooit hier lava heeft gevloeid uit een nabijgelegen vulkaan. Momenteel anno 2023 wordt er onderzoek gedaan naar gedaan. Meer op Radio 1. Het is nog niet zeker of hier sprake is van een vulkaan. Het magnetisch veld is ter plaatse niet verstoord.
Mount Scenery – Saba
Dit is een 887 meter hoge stratovulkaan op Saba. Het is het hoogste punt van het Nederlands grondgebied. Onder het zeeoppervlak is de vulkaan nog eens 600 diep. Mount Scenery heeft voor de laatste keer in het jaar 1640 een eruptie gehad. Eerdere erupties zijn niet bekend. De vulkaan telt vier lavakoepels, die bezaaid zijn met huizen.
Het KNMI heeft sinds 2006 een meetnetwerk op het eiland. Voor het KNMI is dit een actieve vulkaan, voor anderen een slapende vulkaan. Bij een uitbarsting van de vulkaan moeten de 1900 Sabanen snel van het eiland af, omdat er geen veilige plek is te vinden.
The Quill – Sint Eustatius
Vulkaan Quill ligt op Sint Eustatius en is tussen de 32.000 en 22.000 jaar geleden ontstaan. De top van deze stratovulkaan ligt op 601 meter hoogte. De krater is 760 meter breed en 300 meter diep. De laatste uitbarsting was rond het jaar 250 +/- 150 jaar.
Bergje – Sint Eustatius
In het noorden van het eiland Sint Eustatius ligt nog een stratovulkaan van 223 meter hoog. Deze draagt de naam Bergje. Deze vulkaan is uitgedoofd en 200.000 jaar geleden voor het laatst actief geweest.
Vulkanen over de grens (<100 km)
Vlak over de grens bij Limburg ligt een vulkanisch gebied. Dit is groter dan het lijkt, omdat tot in Aken er thermische bronnen zijn. De echte vulkanische activiteit vond op 80 tot 100 kilometer van het Drielandenpunt plaats.
Vulkanen in de Eifel
In de Eifel vinden we relatief dicht bij elkaar 350 eruptiecentra. Het landschap kent diverse kraters en maren. Deze laatste zijn meren die zijn ontstaan, nadat een vulkaan explodeerde. Onder de Eifel ligt een zogenaamde hotspot. Hier wordt magna naar boven gestuwd, waarbij een uitbarsting mogelijk is.
De laatste uitbarsting was 8500 jaar geleden bij de Ulmener Maar. Dit is de jongste vulkaan van Duitsland en is 11.000 jaar geleden ontstaan. Omdat er gemiddeld 20.000 jaar tussen de uitbarstingen zit, is er in de toekomst een en ander te verwachten. De hotspot voedt de vulkanen in de westelijke Eifel en de oostelijke Eifel.
In de oostelijke Eifel ligt op 96 kilometer vanaf de Vaalserberg de Laacher See. Dit is een caldera die is ontstaan na en enorme uitbarsting in 11.056 voor Christus. Deze explosie had een geschatte kracht van VEI6. De afzettingen van deze vulkaanuitbarsting vindt men in een groot deel van Noordwest-Europa terug. De gedachte is dat de magmakamers onder de Laacher See op 10 tot 45 kilometer diepte zich aan het vullen zijn en dat het nog 19.000 jaar duurt voordat deze kunnen uitbarsten.
Vulkanisch gebied bij Bonn
Op 83 kilometer vanaf de Vaalserberg ligt ten zuidoosten van Bonn het 197 meter hoge uitzichtpunt Rodderberg. Dit is een vulkaan die 800.000 jaar oud is en voor het laatst 250.000 – 300.000 jaar geleden uitbarstte. Vlakbij ligt op 86 kilometer vanaf Vaalserberg het Siebengebirge. Een vulkanische gebied met 40 bergen en heuvels dat 25,5 miljoen jaar geleden ontstond. De activiteit duurde hier 6 miljoen jaar. De hoogste top is 460 meter.