De Rijn begint officieel bij het Tomameer (2345 NAP) in Graubunden, Zwitserland. De waterstroom ervoor heet ook Rhein, maar is niet meer dan een droge geul in een berghelling. Vanaf het Tomameer hebben we dan te maken met de Voorrijn, die in oostelijke richting stroomt.

Ook ligt in de Alpen de Achterrijn. Deze ontspringt bij de San Bernardinopas (2066 NAP). Maar zoals vaker is onduidelijk wat de echte bron is omdat er veel waterstromen in de bergen zijn. De Achterrijn krijgt ook water van Lago di Lei (1931 NAP) en dit is een meer dat in Italië ligt.

Samenvoeging Voorrijn en Achterrijn

Bij Reichenau-Tamins (604 NAP) ontmoet de Voorrijn de Achterrijn. De Achterrijn voert vaak meer water aan dan de Voorrijn, wat dan weer de discussie veroorzaakt of we de bron van de Rijn niet beter bij de Achterrijn kunnen zoeken.

Het lukt de Rijn om dan dwars door de Alpen richting Liechtenstein te stromen. De westelijke grens tussen Liechtenstein (450 NAP) en Zwitserland is vervolgens de grens. Vervolgens vormt de Rijn de grens tussen Oostenrijk (430 NAP) en Zwitserland, om uiteindelijk Oostenrijk in te stromen en in de Bodensee uit te komen.

Bodensee

Bij Konstanz (392 NAP) vervolgt de Rijn haar weg onder de naam Hochrhein. Hier gaan de rivierkilometers tellen. We zitten dan in Duitsland. De Rijn gaat dan afwisselend door Zwitserland, Duitsland of is grensrivier. Bij Schaffhausen is een waterval in de Rijn waardoor de rivier van 364 NAP daalt naar 341 NAP. Het is de grootste waterval van Europa. Vanaf hier is scheepvaart mogelijk.

Uiteindelijk wordt via een stuw- en sluizenstelsel Bazel (240 NAP) bereikt. We spreken vanaf dat moment over de Oberrhein. Hier wordt koers gezet naar het noorden en vormt de rivier de grens tussen Duitsland en Frankrijk. Aan Franse zijde is parallel aan de rivier een kanaal gegraven.

Volledig Duits

Bij Rheinland-Palts is de rivier volledig Duits. De Neckar en Main voegen zich toe. De Rijn slingert naar Wiesbaden waar het tegen het Taunusgebergte aanloopt. Via een omweg langs Bingen am Rhein komt de rivier uit bij Koblenz, Bonn en Köln (35 NAP). Ondertussen is de Moezel aangehaakt en voegen dus ook waterstromen uit Luxemburg en België zich toe aan het stroomgebied van de Rijn. Tussen Bingen en Bonn spreken we over de Mittelrhein. Na Bonn praten we over de Niederrhein.

Nederland

De Niederrhein bij Köln is voor Nederland altijd interessant. 100 jaar geleden publiceerden kranten de waterstand van Köln, zodat men wist of er hoogwater aan kwam in Nederland. Vanaf Wesel (12 NAP) draait de rivier geleidelijk naar het westen, waarna deze bij Spijk (10 NAP) Nederland binnenkomt.

Vanaf dit moment heet de Rijn nergens meer Rijn. Oude takken zijn afgedamd, nieuwe routes (kanalen) zijn ontstaan en alles heeft een eigen naam. Wel is in 1939 de officiële Rijnkilometer ingevoerd en die volgt: Bijlandse kanaal, Pannerdensch kanaal, Nederrijn, Lek, Nieuwe Maas, Het Scheur en de Nieuwe Waterweg. 71% van het Rijnwater volgt de Waal, die korter is dan de route via de Nederrijn en de Lek. De Nederrijn en De Lek transporteren evenveel water als de Maas.

Hoog- en laagwater

De Rijn heeft in het voorjaar een hoge waterstand en in het najaar een lage waterstand. Maar er zijn in de middeleeuwen extreme hoge waterstanden voorgekomen. Met name de overstroming in 1374 was extreem. De laatste eeuwen hebben we betrouwbare metingen. Hieronder een overzicht van de extremen op de belangrijkste peilstations.

Na Hagestein (947) heerst het eb en vloed regime.

1. In 1926 stond het water in Lobith op 16,85 NAP. Ondertussen is de rivierbedding veranderd en is vergelijking met latere jaren niet goed mogelijk. Zowel 1995 als 1926 zou de hoogste waarde ooit gemeten kunnen zijn in Lobith ↩︎