Fr@nk

In het zuidwesten van IJsland ligt de hoofdstad Reykjavik. Hier woont een derde van de bevolking, zo’n 120.000 mensen. Reykjavik ligt in een relatief rustig gebied, want IJsland is een en al vulkaan. En dat is fijn voor de inwoners van Reykjavik, want de geschiedenis heeft geleerd dat sommige vulkanen op IJsland explosief kunnen zijn.

Zo’n 15 kilometer zuidelijker van de Reykjavik ligt de Mid-Atlantische rug. En dat betekent dat Reykjavik op de Noord-Amerikaanse plaat ligt en het gebied ten zuiden ervan op de Euraziatische plaat. Daar in het zuiden ligt bijvoorbeeld Grindavik, een visserstadje met ongeveer 3000 inwoners. Grindavík is een van de weinige plaatsen aan de zuidelijke kust met een haven.

Het ruwe landschap van Reykjanes

Het landschap van Reykjanes is ruw. Het bestaat uit veel steen, gestolde lava en geen tot nauwelijks vegetatie. Bovendien kan het flink waaien en koud zijn. Wandelaars moeten ervaren zijn en goede schoenen en kleding dragen. Ook kan mist voor desoriëntatie zorgen.

De bodem in Reykjanes is daarbij heel langzaam in beweging. Wie de luchtfoto bekijkt ziet dat er dwars op die scheiding, plooien ontstaan. Deze plooien zijn vulkanische systemen, waar de magna regelmatig aan de oppervlak komt.

Elke plooi heeft een eigen naam en is een eigen vulkanisch systeem. Niet op de kaart, maar helemaal links staat het Reykjanes-systeem, waar het hele schiereiland naar is genoemd. Deze systemen zijn gemiddeld genomen 800 jaar rustig en dan weer 400 jaar vulkanisch actief. In zo’n actieve fase zijn er constant uitbarstingen. Vaak gaat het om spleeterupties over honderden meters, die daarna samensmelten tot één krater en een kleine schildvulkaan vormt. Afhankelijk van de duur van de uitbarsting wordt dit een hoge of lage berg.

Fagradalsfjall (2021-2023)

In maart 2021 kwam na 800 jaar een spleeterupie tevoorschijn in Geldingadalir, vlakbij de Fagradalsfjall-tafelberg. Hier lag een beroemde Viking begraven. Toen de lava de eerste dag in de richting van het graf stroomde, werd er een archeologische noodopgraving gedaan. De uitbarsting in dit bergachtig gebied duurde tot augustus. De IJslanders waren relaxed bij deze vulkaan. Ze gingen marshmallows roosteren in de lava en een spelletje volleybal spelen naast de oprukkende lava. Verder kwamen er veel toeristen af op de geboorte van deze vulkaan.

Het was niet alleen de geboorte van een vulkaan. Het was ook het begin van zo’n 400 jaar nieuwe vulkanische activiteit in dit gebied. De laatste uitbarstingen waren in het jaar 1240 in het Svartsengi-systeem en Reykjanes-systeem. Om de 800 jaar komen de systemen ten zuidwesten van de hoofdstad Reykjavik tot activiteit en dat duurt dan 400 jaar. Fagradalsfjall zelf was echter al 4000 jaar rustig en nu hoognodig aan de beurt.

Alle aardbevingen in het Fagradalsfjall-systeem zorgden voor nieuwe openingen in de ondergrond, waardoor er mogelijkheden voor de magmastroom op andere plekken ontstonden. Want de aardkorst in IJsland is dun en de magma is altijd onderweg naar boven. Een jaar later volgde in hetzelfde Fagradalsfjall-systeem, op dezelfde zuidwest-noordoostlijn een nieuwe uitbarsting. In de zomer van 2023 werden we verrast met een derde uitbarsting richting de Keilir in dit systeem. De uitbarstingen verplaatsten zich in noordoostelijke richting, richting Reykjavik, dat ook deel uitmaakt van het Fagradalsfjall-systeem.

Grindavik (2023-2025)

Daarna verplaatste de vulkanische activiteit naar het westen. In november 2023 volgde de ontruiming van Grindavik en halverwege december 2023 volgde een uitbarsting. Deze duurde een paar dagen, waarbij er een flink gebied onder de lava werd gezet. Deze uitbarsting was serieuzer en toeristen werden op afstand gehouden. Op 14 januari 2024 volgde een kleinere uitbarsting vlakbij Grindavik. Deze doorsneed de eerder gebouwde lavadijk. Na enkele uren ontwikkelde zich net buiten Grindavik een nieuwe spleet, waarna na een paar uur de eerste huizen in vlammen opgingen. Nieuwe uitbarstingen volgden daarna. Daarna volgden nog veel meer uitbarstingen.